Phát hiện sớm bệnh viêm gan B bẩm sinh

Viêm gan B là bệnh lây truyền bởi virus HBV, trẻ sơ sinh có thể mắc phải từ khi còn trong bụng mẹ hoặc trong lúc sinh và là nguyên nhân gây ra bệnh viêm gan B bẩm sinh. Hiểu rõ viêm gan B bẩm sinh là gì, cơ chế lây truyền và cách phòng ngừa giúp bảo vệ sức khỏe cho trẻ ngay từ những ngày đầu đời.

Viêm gan B bẩm sinh là gì?

Viêm gan B bẩm sinh là nhiễm trùng gan ở trẻ sơ sinh do virus HBV gây ra, lây truyền từ mẹ bị nhiễm sang con trong thời kỳ mang thai hoặc sinh nở. Bệnh có thể dẫn đến nhiễm virus mạn tính, suốt đời ở trẻ nhỏ bị lây truyền ở giai đoạn sơ sinh. Ở những trẻ bị viêm gan bẩm sinh có nguy cơ bị tổn thương gan nghiêm trọng lâu dài, bao gồm xơ gan hoặc ung thư gan.

Nhận biết và chẩn đoán viêm gan B bẩm sinh

Viêm gan B bẩm sinh thường tiến triển âm thầm nên đa số trẻ sơ sinh không có biểu hiện lâm sàng rõ ràng, khiến việc nhận biết dựa vào triệu chứng trở nên khó khăn.

1. Biểu hiện lâm sàng ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Hầu hết trẻ sơ sinh nhiễm HBV không có triệu chứng nhưng bệnh sẽ tiến triển âm thầm thành nhiễm virus mạn tính, cận lâm sàng đặc trưng bởi kháng nguyên HBsAg dai dẳng và men gan tăng cao bất thường. Nhiều trẻ sơ sinh sinh ra từ mẹ bị viêm gan B cấp tính trong thai kỳ thường nhẹ cân hơn, bất kể có bị nhiễm hay không.

Một số ít trường hợp, trẻ sơ sinh nhiễm bệnh có thể phát triển viêm gan B cấp tính, có triệu chứng nhẹ như vàng da, lờ đờ, bú kém, quấy khóc, chậm phát triển, chướng bụng, phân màu đất sét… và thường sẽ tự khỏi. Tình trạng nhiễm virus có thể trở nên nghiêm trọng ở một số trẻ có miễn dịch suy yếu, khiến cho bệnh tiến triển nhanh dẫn đến gan to, cổ trướng và tăng bilirubin liên hợp. (1)

Viêm gan virus B bẩm sinh có thể biểu hiện bằng tình trạng vàng da, bú kém…

2. Xét nghiệm chẩn đoán nhiễm HBV bẩm sinh

Chẩn đoán viêm gan B bẩm sinh ở trẻ sơ sinh được thực hiện bao gồm:

• Xét nghiệm máu: định lượng HBV DNA, HBsAg, HBeAg, công thức máu, chức năng gan…
• Siêu âm gan.

Khai thác tiền sử gia đình mắc ung thư gan hoặc bệnh gan cũng được ghi nhận do nguy cơ mắc ung thư biểu mô tế bào gan lâu dài. Nếu xét nghiệm cho thấy nhiễm HBV, cha mẹ nên tham khảo ý kiến ​​bác sĩ chuyên khoa gan và nhi khoa.

Cơ chế lây truyền viêm gan B từ mẹ sang con

Viêm gan B có thể lây truyền từ mẹ sang con theo ba giai đoạn: trong thai kỳ, khi sinh và sau sinh. Trong đó, lây truyền trong lúc sinh là con đường phổ biến nhất. Quá trình lây truyền virus HBV từ máu hoặc dịch cơ thể của người mẹ xâm nhập vào cơ thể trẻ, dẫn đến trẻ sơ sinh bị nhiễm virus và tiến triển thành viêm gan B mạn tính.

Cơ chế lây truyền ở các giai đoạn bao gồm:

1. Lây truyền trong thai kỳ (lây truyền dọc qua nhau thai) – tỷ lệ thấp

• Người mẹ có tải lượng virus rất cao (HBV-DNA cao)
• Tổn thương nhau thai, viêm nhiễm…
• Mẹ đồng nhiễm viêm gan B và D hoặc các virus khác

2. Quá trình sinh – con đường phổ biến nhất (90%)

Đây là cơ chế lây truyền chủ yếu. Trong quá trình chuyển dạ, trẻ tiếp xúc trực tiếp với máu của mẹ và dịch âm đạo chứa virus HBV.

Virus dễ dàng xâm nhập vào máu trẻ qua niêm mạc hoặc vết trầy xước khi sinh. Nếu trẻ sơ sinh không được tiêm vắc xin viêm gan B trong 24 giờ đầu và globulin miễn dịch HBIG, trẻ có nguy cơ nhiễm HBV rất cao.

3. Lây truyền sau sinh – tỷ lệ thấp

Mẹ nhiễm virus HBV vẫn có thể lây cho trẻ sau sinh thông qua tiếp xúc gần nếu trẻ tiếp xúc với máu hoặc dịch tiết có chứa virus hoặc vú mẹ bị nứt, chảy máu khi cho con bú. Tuy nhiên, sữa mẹ không phải là nguồn lây truyền, vì vậy trẻ sơ sinh vẫn có thể bú mẹ an toàn nếu đã tiêm vắc xin và HBIG đúng phác đồ.

Điều trị và quản lý viêm gan B bẩm sinh

Trẻ em được chẩn đoán nhiễm viêm gan virus B bẩm sinh nên được cân nhắc chuyển đến bác sĩ chuyên khoa viêm gan nhi khoa. Việc quản lý trẻ em mắc viêm gan B từ nhỏ bao gồm tư vấn cha mẹ và người thân trong gia đình về tiền sử tự nhiên của bệnh, phương thức lây truyền và các lựa chọn điều trị.

Trẻ bị nhiễm viêm gan B cũng nên được tiêm vắc xin phòng viêm gan A để dự phòng trường hợp đồng nhiễm. Trẻ em nên được khám lại 6 tháng một lần kể từ khi được chẩn đoán mắc viêm gan virus B bẩm sinh.

Trẻ em bị viêm gan B mạn tính cần phải thực hiện tất cả các bước sau:

• Thực hiện các biện pháp dự phòng ngay sau sinh có vai trò hỗ trợ: Tiêm vắc xin viêm gan B trong 24 giờ đầu và tiêm globulin miễn dịch HBIG. Hai biện pháp này giúp giảm nguy cơ nhân lên mạnh của virus và hạn chế tiến triển bệnh.
• Đánh giá lâm sàng 6 tháng một lần.
• Xét nghiệm chức năng gan. Xét nghiệm huyết thanh virus viêm gan B (HBeAg và anti-HBe).

Trẻ sơ sinh trong 24 giờ đầu sau sinh cần được tiêm phòng vắc xin phòng ngừa viêm gan B.

Mỗi trẻ nên có phác đồ điều trị riêng biệt và cần được bác sĩ chuyên khoa gan mật hoặc nhi khoa theo dõi chặt chẽ để đánh giá hiệu quả và tác dụng phụ.

Biến chứng và hậu quả nếu không được điều trị sớm

Trẻ sơ sinh bị viêm gan B bẩm sinh ở giai đoạn sớm nếu không được phát hiện và điều trị phù hợp sẽ làm suy yếu hệ miễn dịch, tăng nguy cơ mắc bệnh gan sau này như viêm gan mạn tính, xơ gan, bệnh gan giai đoạn cuối và ung thư biểu mô tế bào gan.

Hơn hết, ở những trẻ mắc viêm gan B lâu dài có thể phải theo dõi y tế định kỳ suốt đời, gây áp lực tài chính, thậm chí là khó khăn trong học tập, lao động nếu bệnh không được kiểm soát tốt.

Phòng ngừa viêm gan B bẩm sinh hiệu quả

Dựa vào nguyên nhân gây ra bệnh viêm gan B bẩm sinh, các chuyên gia y tế khuyến nghị cách phòng ngừa mắc phải căn bệnh mạn tính này như sau:

• Tầm soát viêm gan B trước và trong lúc mang thai bằng cách xét nghiệm HBsAg.
• Điều trị kháng virus cho người mẹ khi đang mang thai: Nếu thai phụ có tải lượng virus cao và sẽ cần dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ (thường là từ tuần 28-32 của thai kỳ).
• Tiêm vắc xin phòng nhiễm virus HBV cho trẻ trong 24 giờ đầu sau sinh và tiếp tục sau đó theo đúng phác đồ tiêm phòng. Hiện nay, hệ thống tiêm chủng VNVC đã có mặt khắp cả nước, cung cấp đầy đủ các loại vắc xin, đặc biệt là vắc xin phòng viêm gan B như Infanrix Hexa (6in1), Hexaxim (6in1), viêm gan A+B (Twinrix), viêm gan A (Havax, Avaxim 80U)… đáp ứng nhu cầu tiêm phòng không chỉ cho trẻ em mà còn cả người lớn, người dự định có thai…
• Theo dõi tình trạng sức khỏe của bé sau sinh bằng cách thực hiện xét nghiệm HBsAg và Anti-HBs theo yêu cầu.

Viêm gan B bẩm sinh có nguy cao cao dẫn đến nhiễm virus HBV mạn tính và dẫn đến tổn thương gan nghiêm trọng lâu dài. Vì vậy, việc tầm soát cho mẹ trong thai kỳ, theo dõi sát trẻ sau sinh và tiêm chủng đầy đủ ngay trong 24 giờ đầu là những bước quan trọng giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ lây truyền. Nếu nghi ngờ trẻ có nguy cơ nhiễm viêm gan B từ nhỏ, cha mẹ hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và điều trị kịp thời.