Các vị trí đau gan và nguyên nhân phổ biến

Gan là cơ quan nội tạng lớn nhất trong cơ thể, đảm nhận nhiều chức năng quan trọng như thải độc, chuyển hóa chất dinh dưỡng và sản xuất mật. Chính vì vậy, khi gan gặp vấn đề, cơn đau ở gan có thể nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Vậy đau gan thường xuất hiện ở những vị trí cụ thể nào, những dấu hiệu nào giúp bạn xác định cơn đau vùng bụng là đau gan?

Mời bạn theo dõi thông tin được chia sẻ trong bài viết dưới đây để hiểu rõ hơn về tình trạng đau ở gan và xử trí kịp thời.

Đau gan là gì?

Đau gan là cảm giác không cảm nhận được tại gan vì nhu mô gan không chứa thụ thể và không có các dây thần kinh cảm giác đau. Cơn đau cảm nhận được thường xuất phát tại màng bao quanh gan.

Màng bao quanh gan, được gọi là phúc mạc, tạo thành lớp lót bao quanh gan và phần còn lại của khoang bụng. Khi màng bao quanh gan bị viêm hoặc tổn thương có thể xuất hiện những cơn đau âm ỉ ở vùng bụng trên bên phải, nhưng cũng có thể lan ra các vùng khác quanh bụng như lưng hoặc vai phải.

Cơn đau gan xuất hiện như thế nào?

Đau gan là cảm giác đau được mô tả chung khi người bệnh có cảm giác đau bất thường xung quanh vị trí hạ sườn phải. Tuy nhiên, liệu vị trí đau có phản ánh chính xác các bất thường đang xảy ra? Người bệnh nên tìm hiểu các vị trí đau gan thường gặp, kiểu đau cũng như các triệu chứng đi kèm:

1. Vị trí đau thường gặp

Gan nằm bên phải ổ bụng, sau các xương sườn, dưới cơ hoành và một phần nhỏ lấn sang bên dưới vòm hoành trái và vùng thượng vị. Do đó, đau vùng gan thường khu trú tại các vị trí sau: (1)

• Vùng hạ sườn phải, có thể lan sang vùng lưng dưới bả vai, phần bụng trên, kèm theo cảm giác nặng tức hoặc đầy bụng.
• Đau lan lên vai phải, bả vai phải, cánh tay phải thường gặp trong các bệnh lý cấp tính như sỏi mật, chấn thương gan..
• Vùng bụng lan tỏa không có vị trí rõ ràng.

2. Các kiểu đau thường gặp

Vì gan không có thụ thể cảm nhận đau, cảm giác khó chịu xuất phát từ sự kích thích hoặc viêm nhiễm của các mô xung quanh khiến việc xác định chính xác vị trí đau gan trở nên khó khăn hơn và dễ bị nhầm lẫn với các vấn đề khác ở vùng bụng.

Đau gan thường có cảm giác như:

• Cảm giác đau âm ỉ hoặc đau nhói ở vùng bụng trên bên phải, gần dạ dày.
• Cảm giác khó chịu ở vùng bụng nói chung, chứ không phải đau nhói, cục bộ.
• Đau lan tỏa, có thể ảnh hưởng đến vai phải hoặc lưng.

Đau ở gan có thể xuất hiện và lan dần ra các vùng xung quanh như vùng bụng bên phải, dạ dày, vai hoặc lưng…

3. Triệu chứng đi kèm

Vì gan nằm gần các cơ quan khác và đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng nên cơn đau gan có thể nhầm lẫn với các cơn đau khác hoặc đi kèm với một số triệu chứng khác:

• Buồn nôn, nôn mửa hoặc chán ăn có thể giống với các rối loạn dạ dày.
• Cơn đau nhói, đột ngột, có thể lan lên ngực hoặc lưng, thường bị nhầm lẫn với đau vùng gan.
• Nhiễm trùng hoặc sỏi thận gây đau dữ dội ở vùng hông hoặc lưng, đôi khi kèm theo các triệu chứng tiết niệu.

Đau gan thường không đặc hiệu và dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Do vậy, chỉ có việc thăm khám tại các chuyên khoa gan mật mới xác định nguyên nhân cụ thể từ đó điều trị đúng bệnh và ngăn ngừa sự tiến triển ngày càng nặng.

Nguyên nhân gây đau gan

Có nhiều bệnh lý hoặc bất thường khiến lá gan phải “lên tiếng” bằng những cơn đau. Dưới đây là các nguyên nhân phổ biến gây đau gan, được chia thành ba nhóm chính để bạn dễ dàng theo dõi và nhận diện:

1. Nguyên nhân do bệnh lý từ gan

• Xơ gan: Là một bệnh mạn tính trong đó mô gan khỏe mạnh dần được thay thế bằng mô sẹo. Bệnh thường là kết quả của tổn thương gan lâu dài do lạm dụng rượu và một số bệnh lý khác. Ngoài đau bụng, các triệu chứng có thể bao gồm mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, vàng da hoặc vàng mắt và cổ trướng (tích tụ dịch trong ổ bụng).
• Viêm gan virus: Là một bệnh nhiễm trùng gan do virus viêm gan A, viêm gan B hoặc viêm gan C gây ra. Phản ứng miễn dịch viêm đối với sự hiện diện của virus thường gây đau ở gan và tổn thương gan.
• Viêm gan tự miễn: Một dạng viêm gan khác là viêm gan tự miễn. Trong trường hợp này, hệ thống miễn dịch tấn công nhầm các tế bào trong mô gan, gây ra đau gan và một số triệu chứng khác.
• Bệnh gan nhiễm mỡ: Bệnh gan nhiễm mỡ có hai loại là bệnh gan nhiễm mỡ do rượu (AFLD) và bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD). Trong cả hai trường hợp, sự tích tụ mỡ trong gan có thể dẫn đến viêm gan, tổn thương gan. Các triệu chứng bao gồm đau ở gan, mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn và vàng da.

Người thừa cân – béo phì có nguy cơ cao bị gan nhiễm mỡ.

• Bệnh nhiễm sắc tố sắt: Nhiễm sắc tố sắt là một rối loạn di truyền trong đó quá nhiều sắt tích tụ trong cơ thể gây viêm và tổn thương gan, dẫn đến đau gan và các triệu chứng khác.
• Ung thư gan: Cả xơ gan và viêm gan đều có thể gây tổn thương gan và cuối cùng dẫn đến ung thư gan. Bên cạnh tình trạng viêm và đau do tổn thương gan gây ra, các khối u tế bào gan ác tính cũng có thể gây áp lực đau đớn lên các vùng bụng xung quanh gan.
• Tổn thương hoặc chấn thương gan: Gan là một cơ quan tương đối lớn và dễ bị tổn thương hoặc chấn thương nếu một người gặp tai nạn hoặc ngã mạnh. Chấn thương do tai nạn có thể gây chảy máu trong gan gây đau vùng gan.
• U nang hoặc áp xe gan: U nang là những túi dịch có thể tích tụ trong gan. Áp xe là một ổ mủ phát triển do nhiễm trùng gây ra bởi vi khuẩn, nấm hoặc ký sinh trùng. Sự hiện diện của áp xe hoặc u nang gan có thể gây áp lực lên các mô xung quanh gan hoặc gây ra các vấn đề khác, dẫn đến đau gan.
• Hội chứng Reye: Hội chứng Reye là một tình trạng hiếm gặp nhưng có khả năng đe dọa tính mạng, thường do dùng aspirin hoặc các loại thuốc khác có chứa salicylat để điều trị nhiễm virus. Các triệu chứng có thể bao gồm buồn nôn, nôn mửa, lú lẫn và đau vùng gan.

2. Nguyên nhân từ đường mật

Sỏi mật là những cặn cứng có thể mắc kẹt trong ống dẫn mật, những ống nhỏ dẫn mật từ gan đến ruột non. Khi xảy ra tắc nghẽn và mật không thể thoát ra khỏi túi mật, có thể gây viêm ống dẫn mật (viêm đường mật) và dẫn đến đau ở vùng bụng trên bên phải.

3. Nguyên nhân ngoài gan dễ gây nhầm lẫn

• Hội chứng Fitz-Hugh-Curtis: Đây là một tình trạng viêm và gây ra sẹo ở các mô xung quanh gan. Nguyên nhân thường là do nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục như chlamydia hoặc lậu. Các triệu chứng có thể bao gồm đau gan và tăng độ nhạy cảm ở vùng bụng trên bên phải, sốt và ớn lạnh.
• Huyết khối tĩnh mạch cửa: Là tình trạng hình thành cục máu đông trong tĩnh mạch dẫn máu từ ruột đến gan. Điều này có thể gây đau gan, chướng bụng và tăng huyết áp (tăng huyết áp tĩnh mạch cửa).
• Hội chứng Budd-Chiari: Là một tình trạng hiếm gặp trong đó các tĩnh mạch dẫn máu ra khỏi gan bị tắc nghẽn. Hội chứng này có thể gây đau vùng gan và các triệu chứng khác như báng bụng, mệt mỏi và vàng da.

Chẩn đoán đau tức vùng gan như thế nào?

Cơn đau âm ỉ – lời cảnh báo không thể xem nhẹ nếu xuất hiện tại gan. Nếu bạn nghi ngờ bị đau ở gan, nên đến bệnh viện để được bác sĩ thăm khám kịp thời. Một số chỉ định y khoa kết hợp xét nghiệm chuyên sâu sẽ xác định chính xác nguyên nhân khiến gan phát “tín hiệu SOS”. Các xét nghiệm này có thể bao gồm:

• Xét nghiệm máu: Xét nghiệm chức năng gan đo nồng độ enzyme và bilirubin để đánh giá sức khỏe gan.
• Chẩn đoán hình ảnh: Siêu âm, chụp CT hoặc MRI có thể giúp hình dung gan và phát hiện các bất thường như sưng hoặc khối u.
• Sinh thiết: Trong một số trường hợp, một mẫu mô nhỏ có thể giúp chẩn đoán các bệnh như xơ gan hoặc ung thư.

Đau gan có nguy hiểm không?

Đau gan là mô tả của cảm giác đau tại mang bao quanh gan – gọi là phúc mạc, tạo thành lớp lót bao quanh gan và phần còn lại của khoang bụng. Viêm hoặc tổn thương màng này thường biểu hiện bằng cơn đau âm ỉ ở vùng bụng trên bên phải, nhưng cũng có thể lan ra các vùng khác trong bụng, lưng hoặc vai phải.

Nếu bạn bị đau dữ dội đột ngột, khó thở, lú lẫn, sốt cao kèm vàng da, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen như nhựa đường… cần nhanh chóng tìm kiếm sự chăm sóc y tế. Đây là biểu hiện của tình trạng đau gan chuyển biến nghiêm trọng và đe dọa tính mạng.

Cách xử trí khi bị đau gan

Theo số liệu thống kê gần đây, tại Mỹ, có 4,5 triệu (2) người được chẩn đoán mắc bệnh gan và tổn thương mạn tính – tích tụ dần theo thời gian chứ không xảy ra đột ngột. Ở giai đoạn đầu của tổn thương gan có thể hồi phục nếu được can thiệp đúng cách. Các bệnh hiếm gặp như ung thư gan cũng có tỷ lệ sống cao hơn nếu được phát hiện sớm.

Để hỗ trợ sức khỏe gan và giảm áp lực lên gan, bạn nên:

Mỗi người bên bổ sung đủ 2-2,5l nước mỗi ngày

• Uống nhiều nước hơn là bước đầu tiên và đơn giản nhất giúp gan hoạt động hiệu quả hơn trong quá trình đào thải độc tố khỏi cơ thể.
• Ngừng ngay rượu bia và tránh tự ý sử dụng thuốc giảm đau, đặc biệt là paracetamol liều cao, vì đây là nhóm thuốc có thể gây tổn thương gan trực tiếp và khiến cơn đau trở nên nghiêm trọng hơn.
• Khi có dấu hiệu của đau gan, người bệnh nên tránh hóa chất và thuốc trừ sâu, tránh quan hệ tình dục không an toàn, dùng chung kim tiêm với người khác…
• Tránh xa các loại thực phẩm nhiều chất béo, đặc biệt là đồ chiên rán và thức ăn nhanh, vì gan phải làm việc vất vả hơn để chuyển hóa lượng chất béo này.
• Đừng quên kiểm tra tư thế ngồi khi làm việc hoặc nghỉ ngơi, bởi tư thế gù lưng hoặc chèn ép vùng bụng có thể tạo áp lực lên gan và làm tăng cảm giác khó chịu.

Cách phòng ngừa đau gan

Nguyên nhân gây đau gan có liên quan mật thiết đến nguyên nhân gây bệnh gan. Loại trừ nguyên nhân do yếu tố di truyền, một số bệnh gan có thể phòng tránh được thông qua việc thay đổi lối sống, điều trị theo từng nguyên nhân gây bệnh bao gồm dùng thuốc, phẫu thuật.

• Tiêm phòng viêm gan: tiêm phòng có thể bảo vệ chống lại nhiều chủng virus viêm gan khác nhau. Hiện nay, hai loại vắc xin phổ biến và hiệu quả giúp phòng ngừa viêm gan virus là vắc xin viêm gan A và vắc xin viêm gan B.
• Hạn chế rượu bia: Sử dụng rượu là một trong những yếu tố nguy cơ chính dẫn đến các vấn đề về gan, vì vậy thay đổi quan trọng nhất cần thực hiện là hạn chế tối đa hoặc loại bỏ hoàn toàn việc sử dụng rượu (điều này cũng tốt cho sức khỏe tổng thể, tinh thần và thậm chí cả việc giảm cân).
• Kiểm soát cân nặng: Duy trì cân nặng hợp lý là yếu tố quan trọng giúp giảm bệnh tật cho gan. Ở những người thừa cân – béo phì, nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu bia hoặc bệnh trở nặng cao hơn.
• Dinh dưỡng tốt cho gan: Một chế độ ăn uống cân bằng với thực phẩm giàu chất xơ, protein và chất béo không bão hòa là rất cần thiết để duy trì cân nặng khỏe mạnh và giảm gánh nặng cho gan. Loại bỏ thực phẩm nhiều chất béo và thực phẩm chế biến sẵn nhằm giảm áp lực quá mức lên gan, hỗ trợ quá trình loại bỏ chất béo dư thừa và độc tố ra ngoài cơ thể. Đồng thời, nên uống nhiều nước vì nước giúp đào thải độc tố và chất thải, hỗ trợ phục hồi chức năng gan và tối ưu hóa hoạt động của gan.
• Tăng cường hàng rào miễn dịch và hỗ trợ chức năng gan: Việc bổ sung tinh chất Wasabia kết hợp cùng S. Marianum là giải pháp hỗ trợ kiểm soát hoạt động tế bào Kupffer, giúp giảm nguy cơ và cải thiện các bệnh về gan được nhiều người quan tâm hiện nay. Trong đó, Wasabia chứa các hợp chất isothiocyanate có khả năng kích hoạt cơ chế thải độc tự nhiên của cơ thể, giúp gan hoạt động khỏe mạnh hơn. S. Marianum có thành phần silymarin – chất chống oxy hóa mạnh, hỗ trợ bảo vệ tế bào gan khỏi tác động của các gốc tự do và các yếu tố gây hại từ môi trường, rượu bia, độc chất… Sự kết hợp giữa hai tinh chất này góp phần duy trì lá gan khỏe mạnh, hỗ trợ quá trình đào thải độc tố, nhờ đó giảm tổn thương gan (đặc biệt là với những người đã có sẵn bệnh lý gan).

“Bộ đôi” Wasabia và S. Marianum có khả năng hỗ trợ kiểm soát tế bào gan, bảo vệ gan trước các tác nhân gây hại.

• Tập luyện đều đặn: Tập thể dục thường xuyên có thể làm giảm sự tích tụ mỡ trong gan và ngăn ngừa bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu.
• Khám sức khỏe định kỳ: Khám sức khỏe định kỳ là một trong những biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa đau gan và phát hiện sớm các bệnh lý về gan trước khi bệnh chuyển biến nghiêm trọng. Thông qua các xét nghiệm chức năng gan (AST, ALT, GGT), siêu âm bụng và tầm soát viêm gan virus, bác sĩ có thể phát hiện sớm những bất thường tiềm ẩn như gan nhiễm mỡ, viêm gan hay xơ gan giai đoạn đầu — ngay cả khi cơ thể chưa xuất hiện triệu chứng đau rõ ràng.
• Không lạm dụng thuốc và thảo dược: Tránh dùng các loại thuốc giảm đau không cần kê đơn như acetaminophen hoặc ibuprofen để điều trị đau gan. Những loại thuốc này được chuyển hóa qua gan và có thể làm cho cơn đau và sức khỏe gan nói chung trở nên kém hơn.

Đau gan có thể là triệu chứng báo hiệu bệnh gan nghiêm trọng, một số bệnh có thể diễn tiến mạn tính nếu không phát hiện và điều trị kịp thời. Vì vậy, mỗi người nên giữ cho gan khỏe mạnh bằng cách lựa chọn chế độ ăn uống lành mạnh, hạn chế rượu bia, sử dụng thuốc đúng liều lượng theo chỉ định, đồng thời duy trì lối sống khoa học và tập luyện đều đặn, chọn lọc sử dụng các sản phẩm bảo vệ gan uy tín. Thăm khám sức khỏe định kỳ và không chủ quan trước những tín hiệu cũng là cách giúp phát hiện sớm và xử trí kịp thời trước khi bệnh gan tiến triển nặng hơn.