Các bệnh gan mật thường gặp và cách nhận biết

Hệ gan mật đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, thải độc, dự trữ glycogen và hỗ trợ tiêu hóa. Tuy nhiên, các bệnh gan mật thường diễn tiến âm thầm trong giai đoạn đầu, với những triệu chứng dễ bị nhầm lẫn như mệt mỏi, chán ăn, đầy bụng hay đau tức vùng hạ sườn phải. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể tiến triển nặng và làm suy yếu chức năng gan. Vậy các bệnh gan mật thường gặp là gì và làm thế nào để nhận biết sớm?

Bệnh gan mật là gì?

Bệnh gan mật là thuật ngữ dùng để chỉ nhóm bệnh lý xảy ra ở gan, túi mật và hệ thống đường mật. Đây là những cơ quan có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, sản xuất và bài tiết dịch mật, hỗ trợ tiêu hóa chất béo, thải độc, dự trữ glycogen và duy trì hoạt động bình thường của cơ thể. Khi gan hoặc hệ thống đường mật bị tổn thương, các chức năng này có thể bị rối loạn, ảnh hưởng đến quá trình tiêu hóa, chuyển hóa và sức khỏe tổng thể.

Các bệnh lý về gan hiện đang là gánh nặng y tế toàn cầu. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2024 có khoảng 287 triệu người trên toàn cầu đang sống chung với viêm gan B hoặc C mạn tính, đồng thời căn bệnh này gây ra khoảng 1,3 triệu ca tử vong mỗi năm, chủ yếu do xơ gan và ung thư gan. Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí y khoa The Lancet Gastroenterology & Hepatology, gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD) hiện ảnh hưởng đến khoảng 1,3 tỷ người, tương đương 16,1% dân số thế giới, và dự kiến có thể tăng lên 1,8 tỷ người vào năm 2050 nếu xu hướng hiện nay tiếp diễn. (1)

Các bệnh lý gan mật thường gặp

Bệnh gan mật bao gồm nhiều nhóm bệnh lý ảnh hưởng đến gan, đường mật và túi mật. Mỗi nhóm bệnh có nguyên nhân, biểu hiện và mức độ nguy hiểm khác nhau. Việc nhận biết các bệnh thường gặp sẽ giúp phát hiện sớm, điều trị kịp thời và hạn chế các biến chứng nghiêm trọng.

1. Nhóm bệnh về gan

Gan là cơ quan lớn nhất của hệ gan mật, đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, thải độc, tổng hợp protein và sản xuất dịch mật. Khi gan bị tổn thương kéo dài, người bệnh có thể đối mặt với nhiều biến chứng nguy hiểm như xơ gan, suy gan, ung thư gan.

• Gan nhiễm mỡ: Là tình trạng chất béo tích tụ quá mức trong tế bào gan, thường liên quan đến béo phì, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, lối sống ít vận động hoặc sử dụng nhiều rượu bia.
• Viêm gan virus (A, B, C, D, E): Là nhóm bệnh do virus gây viêm tế bào gan. Trong đó, viêm gan B và C có nguy cơ tiến triển thành viêm gan mạn tính, xơ gan và ung thư gan nếu không được điều trị phù hợp.
• Viêm gan do rượu: Xảy ra do sử dụng rượu bia kéo dài, làm tổn thương tế bào gan, suy giảm chức năng gan và tăng nguy cơ xơ gan.
• Viêm gan do thuốc hoặc hóa chất: Xảy ra khi gan bị tổn thương do tác dụng của thuốc, dược liệu hoặc các hóa chất độc hại, nhất là khi dùng trong thời gian dài hoặc không đúng hướng dẫn.
• Xơ gan: Là bệnh lý mạn tính xảy ra khi gan bị tổn thương kéo dài, khiến mô gan khỏe mạnh dần được thay thế bằng mô xơ, làm suy giảm chức năng gan và tăng nguy cơ xuất hiện nhiều biến chứng nguy hiểm.
• Ung thư gan: Là một trong những biến chứng nghiêm trọng của các bệnh gan mạn tính, đặc biệt là viêm gan B, viêm gan C hoặc xơ gan. Bệnh có xu hướng tiến triển nhanh và tiên lượng xấu nếu được chẩn đoán ở giai đoạn muộn.

Các bệnh gan mật có thể làm suy giảm chức năng gan và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

2. Nhóm bệnh về đường mật

Đường mật là hệ thống ống dẫn có nhiệm vụ vận chuyển dịch mật từ gan đến túi mật và ruột non để hỗ trợ tiêu hóa chất béo. Khi đường mật bị tắc nghẽn, viêm hoặc tổn thương, dòng chảy của dịch mật bị cản trở, gây ảnh hưởng đến chức năng tiêu hóa và gan. Các bệnh thường gặp gồm:

• Viêm đường mật: Thường xảy ra khi đường mật bị tắc nghẽn, khiến dịch mật ứ đọng và tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển và gây ra viêm nhiễm.
• Sỏi đường mật: Xảy ra khi cholesterol, bilirubin hoặc các thành phần khác trong dịch mật kết tinh thành sỏi trong đường mật, gây cản trở lưu thông dịch mật và dẫn đến viêm hoặc tắc mật.
• Hẹp đường mật: Xảy ra khi lòng đường mật bị thu hẹp do sẹo, viêm, chấn thương hoặc bất thường bẩm sinh, làm giảm khả năng lưu thông dịch mật từ gan xuống ruột.
• Ung thư đường mật: Đây là bệnh lý ác tính của hệ thống đường mật, thường tiến triển âm thầm với triệu chứng không điển hình nên đa số trường hợp được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.

3. Nhóm bệnh túi mật

Túi mật có chức năng dự trữ và cô đặc dịch mật trước khi đưa xuống ruột non để hỗ trợ tiêu hóa chất béo. Khi túi mật gặp vấn đề, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như đau hạ sườn phải, đầy bụng, khó tiêu hoặc sốt nếu nhiễm trùng. Một số bệnh túi mật thường gặp gồm:

• Sỏi túi mật: Là bệnh phổ biến nhất của túi mật, xảy ra khi cholesterol, sắc tố mật hoặc các thành phần khác trong dịch mật kết tinh tạo thành sỏi.
• Viêm túi mật cấp và mạn tính: Thường là biến chứng của sỏi túi mật, gây đau dữ dội vùng hạ sườn phải, sốt và buồn nôn.
• Polyp túi mật: Đa số là tổn thương lành tính, tuy nhiên một số trường hợp polyp kích thước lớn có nguy cơ chuyển thành ung thư.
• Ung thư túi mật: Là bệnh lý ác tính hiếm gặp của túi mật, thường tiến triển âm thầm với triệu chứng không đặc hiệu nên phần lớn trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.

Dấu hiệu bệnh gan mật thường gặp

Các bệnh gan mật thường diễn tiến âm thầm trong giai đoạn đầu nên dễ bị bỏ qua do triệu chứng không rõ ràng hoặc nhầm lẫn với các rối loạn tiêu hóa thông thường. Khi gan hoặc hệ thống đường mật bị tổn thương nghiêm trọng hơn, người bệnh có thể xuất hiện nhiều dấu hiệu đặc trưng. Việc nhận biết sớm các triệu chứng này giúp chẩn đoán và điều trị kịp thời, hạn chế nguy cơ xảy ra biến chứng.

• Vàng da, vàng mắt: Đây là một trong những dấu hiệu điển hình của bệnh gan mật. Triệu chứng này xảy ra khi nồng độ bilirubin trong máu tăng cao do gan không thể chuyển hóa hoặc bài tiết sắc tố mật bình thường. Ngoài bệnh gan, tình trạng tắc mật hoặc tan máu cũng có thể gây vàng da, vàng mắt.
• Đau hạ sườn phải: Gan và túi mật nằm ở vùng hạ sườn phải nên khi các cơ quan này bị viêm, sưng hoặc tắc nghẽn, người bệnh có thể cảm thấy đau hoặc tức nặng vùng hạ sườn phải. Cơn đau có thể âm ỉ hoặc dữ dội tùy nguyên nhân, thường gặp trong viêm gan, viêm túi mật hoặc sỏi mật.

Đau hạ sườn phải là dấu hiệu thường gặp ở người mắc các bệnh gan mật như viêm gan, viêm túi mật hoặc sỏi mật

• Ngứa kéo dài: Ngứa toàn thân hoặc ngứa nhiều ở lòng bàn tay, lòng bàn chân có thể là dấu hiệu của bệnh gan mật, đặc biệt trong các trường hợp ứ mật. Khi dịch mật không được bài tiết bình thường, muối mật tích tụ dưới da có thể kích thích các đầu dây thần kinh, gây ngứa dai dẳng, thường nặng hơn vào ban đêm.
• Chán ăn, mệt mỏi: Gan đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hóa và cung cấp năng lượng cho cơ thể. Khi chức năng gan suy giảm, người bệnh có thể cảm thấy chán ăn, ăn không ngon miệng, mệt mỏi kéo dài, giảm khả năng tập trung hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Buồn nôn, đầy bụng: Rối loạn chức năng gan hoặc đường mật có thể làm giảm khả năng tiêu hóa chất béo, khiến người bệnh dễ bị đầy hơi, chướng bụng, khó tiêu, buồn nôn hoặc nôn, đặc biệt sau khi ăn các món nhiều dầu mỡ.
• Nước tiểu sẫm màu: Nước tiểu có màu vàng sẫm hoặc nâu như nước trà có thể xuất hiện khi bilirubin trong máu tăng và được đào thải qua nước tiểu. Đây là dấu hiệu thường gặp ở người bị viêm gan, tắc mật hoặc các bệnh lý gây ứ mật.
• Phân bạc màu: Phân có màu nhạt, xám hoặc trắng bạc xảy ra khi lượng dịch mật xuống ruột giảm hoặc bị tắc nghẽn. Đây là triệu chứng gợi ý các bệnh lý như sỏi đường mật, viêm đường mật hoặc khối u gây cản trở lưu thông dịch mật.
• Bụng to do cổ trướng: Cổ trướng là tình trạng dịch tích tụ bất thường trong ổ bụng, khiến bụng căng to. Đây thường là dấu hiệu của bệnh gan mạn tính, đặc biệt là xơ gan mất bù, và có thể đi kèm phù chân, khó thở hoặc tăng cân nhanh do tích dịch.
• Sốt và rét run: Đây là dấu hiệu của tình trạng nhiễm trùng đường mật hoặc túi mật như viêm đường mật cấp hoặc viêm túi mật cấp. Nếu sốt kèm đau hạ sườn phải và vàng da, người bệnh cần được cấp cứu và điều trị sớm để tránh biến chứng nguy hiểm như nhiễm trùng huyết.

Nguyên nhân gây bệnh gan mật

Bệnh gan mật có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ nhiễm virus, rối loạn chuyển hóa, lạm dụng rượu bia đến tác dụng phụ của thuốc, bệnh tự miễn hoặc các yếu tố di truyền. Việc xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị, đồng thời giúp kiểm soát các yếu tố nguy cơ và hạn chế bệnh tiến triển.

• Nhiễm virus: Virus là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh gan, đặc biệt là các virus viêm gan A, B, C, D và E. Trong đó, viêm gan B và viêm gan C có thể tiến triển thành mạn tính, làm tăng nguy cơ xơ gan, suy gan và ung thư gan nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
• Rượu bia: Uống nhiều rượu bia trong thời gian dài có thể làm tổn thương tế bào gan, gây viêm, tích tụ mỡ trong gan và dần tiến triển thành xơ gan nếu không được kiểm soát.
• Béo phì và hội chứng chuyển hóa: Thừa cân, béo phì, đái tháo đường type 2, rối loạn mỡ máu và tăng huyết áp là những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD). Nếu không được kiểm soát, bệnh có thể tiến triển thành viêm gan, xơ gan hoặc ung thư gan.
• Thuốc và hóa chất: Một số loại thuốc, thực phẩm chức năng, thảo dược hoặc hóa chất có thể gây tổn thương gan nếu sử dụng không đúng chỉ định, quá liều hoặc trong thời gian dài. Nguy cơ này thường cao hơn ở người đã mắc bệnh gan mật hoặc phải dùng nhiều loại thuốc cùng lúc.
• Sỏi mật: Sỏi hình thành trong túi mật hoặc đường mật có thể gây tắc nghẽn dòng chảy của dịch mật, dẫn đến viêm túi mật, viêm đường mật hoặc vàng da do tắc mật. Nếu không điều trị kịp thời, sỏi mật có thể gây nhiều biến chứng nghiêm trọng.
• Bệnh tự miễn: Ở một số người, hệ miễn dịch có thể tấn công nhầm các tế bào gan hoặc đường mật, gây ra các bệnh như viêm gan tự miễn, viêm đường mật nguyên phát hoặc xơ hóa đường mật nguyên phát. Những bệnh lý này thường tiến triển mạn tính và cần được điều trị lâu dài.
• Yếu tố di truyền: Một số bệnh gan mật có liên quan đến yếu tố di truyền hoặc rối loạn chuyển hóa bẩm sinh như bệnh Wilson, bệnh ứ sắt (hemochromatosis) hoặc thiếu hụt alpha-1 antitrypsin. Mặc dù ít gặp, các bệnh này có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng nếu không được chẩn đoán và điều trị sớm.
• Ký sinh trùng đường mật: Nhiễm ký sinh trùng, đặc biệt là sán lá gan, có thể gây viêm đường mật, tắc mật và làm tăng nguy cơ ung thư đường mật. Tình trạng này thường liên quan đến thói quen ăn thực phẩm sống hoặc chưa được nấu kỹ.
• Chế độ ăn và lối sống: Thói quen ăn uống không lành mạnh, tiêu thụ nhiều đồ ăn nhiều dầu mỡ, đường, thực phẩm chế biến sẵn cùng với lối sống ít vận động là những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc các bệnh gan mật, đặc biệt là gan nhiễm mỡ. Bên cạnh đó, hút thuốc, thức khuya kéo dài và lạm dụng thuốc hoặc thực phẩm chức năng có thể làm tăng áp lực lên gan, ảnh hưởng đến chức năng gan và làm tăng nguy cơ tổn thương gan.

Tiêu thụ nhiều thực phẩm nhiều dầu mỡ, đường và đồ chế biến sẵn có thể làm tăng nguy cơ mắc và thúc đẩy tiến triển các bệnh lý gan.

Bệnh gan mật được chẩn đoán như thế nào?

Tùy theo triệu chứng, tiền sử bệnh và nghi ngờ lâm sàng, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc nhiều kỹ thuật dưới đây:

• Khám lâm sàng: Đây là bước đầu tiên trong quá trình chẩn đoán bệnh gan mật. Bác sĩ sẽ khai thác các triệu chứng người bệnh đang mắc phải như mệt mỏi, chán ăn, đau tức vùng hạ sườn phải, vàng da, vàng mắt, ngứa, buồn nôn hoặc nước tiểu sẫm màu. Đồng thời, bác sĩ cũng tìm hiểu tiền sử mắc viêm gan virus, sử dụng rượu bia, thuốc điều trị, thực phẩm chức năng, tiền sử gia đình và các yếu tố nguy cơ khác. Sau đó, bác sĩ tiến hành thăm khám vùng bụng để đánh giá kích thước gan, lách, phát hiện cổ trướng hoặc các dấu hiệu gợi ý xơ gan và tăng áp lực tĩnh mạch cửa.
• Xét nghiệm chức năng gan: Xét nghiệm chức năng gan giúp đánh giá mức độ tổn thương tế bào gan cũng như khả năng thực hiện các chức năng chuyển hóa và tổng hợp của cơ quan này. Các chỉ số thường được kiểm tra bao gồm AST, ALT, GGT, ALP, bilirubin, albumin và thời gian đông máu (PT/INR). Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm tìm viêm gan B, viêm gan C, bệnh gan tự miễn hoặc các dấu ấn ung thư nếu nghi ngờ. Kết quả xét nghiệm không chỉ hỗ trợ chẩn đoán mà còn giúp theo dõi tiến triển bệnh và đánh giá hiệu quả điều trị.
• Siêu âm gan mật: Siêu âm gan mật là phương pháp chẩn đoán hình ảnh được sử dụng phổ biến vì không xâm lấn, an toàn và thực hiện nhanh chóng. Kỹ thuật này giúp quan sát cấu trúc gan, túi mật và đường mật để phát hiện các bất thường như gan nhiễm mỡ, gan to, u gan, nang gan, áp xe gan, sỏi túi mật, sỏi đường mật hoặc tình trạng giãn đường mật.
• CT và MRI: Chụp cắt lớp vi tính (CT) và chụp cộng hưởng từ (MRI) được chỉ định khi cần đánh giá chi tiết hơn các tổn thương tại gan và hệ thống đường mật mà siêu âm chưa thể xác định rõ. Hai phương pháp này giúp phát hiện khối u, tổn thương mạch máu, áp xe, chấn thương gan, tình trạng xơ gan hoặc các biến chứng của bệnh gan mạn tính. Đặc biệt, MRI có khả năng hiển thị mô mềm rất tốt, giúp đánh giá chính xác bản chất của tổn thương gan mà không sử dụng tia X.
• MRCP: MRCP (Magnetic Resonance Cholangiopancreatography) là kỹ thuật cộng hưởng từ chuyên biệt giúp khảo sát hệ thống đường mật và ống tụy mà không cần đưa dụng cụ vào cơ thể. Phương pháp này cho phép phát hiện các bất thường như sỏi đường mật, hẹp hoặc giãn đường mật, dị tật bẩm sinh, viêm đường mật và khối u chèn ép đường mật. Do không xâm lấn và có độ chính xác cao, MRCP thường được chỉ định trước khi thực hiện các thủ thuật can thiệp nếu nghi ngờ có bệnh lý đường mật.
• ERCP: ERCP (Endoscopic Retrograde Cholangiopancreatography) là kỹ thuật nội soi kết hợp chụp X-quang có bơm thuốc cản quang vào đường mật và ống tụy. Ngoài vai trò chẩn đoán, ERCP còn có thể điều trị ngay trong quá trình thực hiện, chẳng hạn như lấy sỏi đường mật, đặt stent dẫn lưu mật, nong chỗ hẹp hoặc lấy mẫu mô để sinh thiết. Tuy nhiên, vì đây là thủ thuật xâm lấn và có nguy cơ xảy ra biến chứng như viêm tụy cấp, chảy máu hoặc nhiễm trùng nên ERCP thường chỉ được chỉ định khi cần can thiệp điều trị bệnh gan mật.
• FibroScan: Là kỹ thuật đo độ đàn hồi của gan bằng sóng siêu âm để đánh giá mức độ xơ hóa và tình trạng gan nhiễm mỡ mà không cần sinh thiết. Quá trình thực hiện nhanh, không gây đau và có thể lặp lại nhiều lần để theo dõi diễn tiến bệnh. FibroScan thường được áp dụng cho người mắc viêm gan B, viêm gan C mạn tính, gan nhiễm mỡ, xơ gan và các bệnh gan mạn tính khác nhằm đánh giá giai đoạn bệnh cũng như hiệu quả điều trị.
• Sinh thiết gan: Sinh thiết gan là phương pháp lấy một mẫu mô gan nhỏ để quan sát dưới kính hiển vi, giúp đánh giá chính xác mức độ viêm, xơ hóa và những biến đổi bất thường của tế bào gan. Phương pháp này thường được chỉ định khi các xét nghiệm và kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh chưa đủ để xác định nguyên nhân bệnh hoặc khi cần đánh giá chi tiết mức độ tổn thương gan nhằm đưa ra phác đồ điều trị phù hợp. Mặc dù được xem là tiêu chuẩn tham chiếu trong nhiều trường hợp bệnh gan, sinh thiết gan là thủ thuật xâm lấn nên chỉ được thực hiện khi thật sự cần thiết và sau khi bác sĩ đã cân nhắc kỹ giữa lợi ích và nguy cơ.

Các phương pháp điều trị bệnh gan mật

Việc điều trị bệnh gan mật được cá thể hóa dựa trên nguyên nhân gây bệnh, mức độ tổn thương gan, chức năng gan còn lại và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh. Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp nhằm kiểm soát bệnh, hạn chế tiến triển, giảm nguy cơ biến chứng và bảo tồn chức năng gan. Các phương pháp điều trị bệnh gan mật hiện nay bao gồm:

• Điều trị nội khoa: Điều trị nội khoa là phương pháp được áp dụng cho hầu hết các bệnh gan mật ở giai đoạn sớm hoặc khi chưa có chỉ định can thiệp xâm lấn. Tùy từng bệnh lý, bác sĩ có thể kê đơn thuốc kháng virus để điều trị viêm gan B hoặc viêm gan C, thuốc điều trị gan nhiễm mỡ, thuốc giảm viêm, thuốc lợi mật, thuốc ức chế miễn dịch hoặc các thuốc hỗ trợ cải thiện chức năng gan. Bên cạnh việc dùng thuốc, người bệnh cần xây dựng chế độ ăn uống khoa học, hạn chế rượu bia, kiểm soát cân nặng, tập thể dục đều đặn và tái khám theo lịch hẹn để theo dõi hiệu quả điều trị.

Điều trị bằng thuốc là phương pháp phổ biến, thường được áp dụng trong kiểm soát và điều trị nhiều bệnh lý gan mật.

• Điều trị bằng nội soi: Nội soi được chỉ định trong một số bệnh lý đường mật nhằm chẩn đoán và xử lý tổn thương cùng lúc. Kỹ thuật thường được sử dụng là nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP), cho phép bác sĩ lấy sỏi đường mật, đặt stent dẫn lưu, nong chỗ hẹp hoặc xử lý tình trạng tắc nghẽn đường mật do nhiều nguyên nhân khác nhau. So với phẫu thuật mở, điều trị bằng nội soi ít xâm lấn hơn, giúp giảm đau, rút ngắn thời gian nằm viện và đẩy nhanh quá trình hồi phục nếu được chỉ định đúng.
• Phẫu thuật: Phẫu thuật cần được cân nhắc khi điều trị nội soi không mang lại hiệu quả, hoặc khi người bệnh có các tổn thương cần can thiệp ngoại khoa. Một số trường hợp cần phẫu thuật gồm sỏi túi mật gây triệu chứng, viêm túi mật nặng, khối u gan, nang gan kích thước lớn, áp xe hoặc tổn thương đường mật. Tùy từng bệnh lý, bác sĩ có thể thực hiện phẫu thuật nội soi hoặc phẫu thuật mở để loại bỏ tổn thương và phục hồi chức năng của hệ thống gan mật.
• Điều trị ung thư gan: Điều trị ung thư gan được lựa chọn dựa trên giai đoạn bệnh, kích thước và số lượng khối u, chức năng gan còn lại cũng như thể trạng của người bệnh. Các phương pháp điều trị có thể bao gồm phẫu thuật cắt gan, đốt sóng cao tần (RFA), vi sóng (MWA), nút mạch hóa chất (TACE), xạ trị, điều trị toàn thân bằng thuốc nhắm trúng đích hoặc liệu pháp miễn dịch. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ sẽ phối hợp nhiều phương pháp nhằm tăng hiệu quả kiểm soát khối u, kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
• Ghép gan: Ghép gan là phương pháp điều trị dành cho những trường hợp suy gan giai đoạn cuối, xơ gan mất bù hoặc một số bệnh ung thư gan đáp ứng đủ tiêu chuẩn ghép. Kỹ thuật này thay thế toàn bộ hoặc một phần lá gan bị tổn thương bằng gan khỏe mạnh từ người hiến phù hợp nhằm phục hồi chức năng gan. Sau ghép, người bệnh cần sử dụng thuốc chống thải ghép suốt đời, tái khám định kỳ và tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn của bác sĩ để bảo vệ chức năng gan mới. Mặc dù là kỹ thuật phức tạp, ghép gan hiện được xem là giải pháp mang lại cơ hội kéo dài thời gian sống và cải thiện tiên lượng cho nhiều người mắc bệnh gan nặng.

Phương pháp phòng ngừa bệnh gan mật

Mặc dù không phải tất cả các bệnh gan mật đều được phòng ngừa hoàn toàn. Tuy nhiên, duy trì lối sống lành mạnh và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ có thể giúp bảo vệ gan, giảm tỷ lệ mắc bệnh và hạn chế tiến triển của các bệnh gan mạn tính.

• Xây dựng chế độ ăn uống khoa học: Một chế độ ăn cân bằng, giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và protein nạc giúp duy trì chức năng gan khỏe mạnh. Nên hạn chế thực phẩm nhiều chất béo bão hòa, đồ chiên rán, thức ăn chế biến sẵn, nước ngọt và thực phẩm chứa nhiều đường vì có thể làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ và rối loạn chuyển hóa.
• Bổ sung dưỡng chất thiên nhiên chuyên biệt: Một số dưỡng chất thiên nhiên như Wasabia và S. Marianum có thể hỗ trợ bảo vệ sức khỏe gan khi được sử dụng đúng cách. Hai dưỡng chất này góp phần điều hòa hoạt động của tế bào Kupffer, từ đó hỗ trợ kiểm soát phản ứng viêm và hạn chế tổn thương tế bào gan. Bên cạnh đó, Wasabia còn giúp hoạt hóa yếu tố Nrf2 và thúc đẩy pha II của quá trình giải độc, góp phần tăng cường khả năng đào thải các chất có hại và hỗ trợ phục hồi, tái tạo tế bào gan.
• Hạn chế rượu bia: Uống nhiều rượu bia trong thời gian dài là nguyên nhân hàng đầu gây viêm gan do rượu, gan nhiễm mỡ, xơ gan và ung thư gan. Vì vậy, nên hạn chế hoặc tránh sử dụng rượu bia để giảm gánh nặng cho gan, hỗ trợ phòng ngừa bệnh gan mật và bảo vệ chức năng gan lâu dài.
• Duy trì cân nặng hợp lý và tập thể dục thường xuyên: Thừa cân, béo phì và ít vận động làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ không do rượu và nhiều bệnh lý chuyển hóa khác. Duy trì cân nặng khỏe mạnh kết hợp với luyện tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần giúp cải thiện chuyển hóa, giảm tích tụ mỡ trong gan và hỗ trợ bảo vệ sức khỏe gan mật.
• Tiêm vắc xin phòng viêm gan: Tiêm vắc xin phòng viêm gan B là biện pháp hiệu quả giúp giảm nguy cơ mắc viêm gan B và các biến chứng như xơ gan hoặc ung thư gan. Đối với những người chưa có miễn dịch, nên tiêm phòng đầy đủ theo khuyến cáo của bác sĩ.
• Phòng ngừa lây nhiễm viêm gan virus: Để hạn chế khả năng mắc viêm gan B và viêm gan C, cần thực hiện các biện pháp phòng tránh lây truyền qua đường máu và quan hệ tình dục. Nên sử dụng biện pháp bảo vệ khi quan hệ tình dục, không dùng chung kim tiêm hoặc các vật dụng cá nhân có thể dính máu như dao cạo râu, bàn chải đánh răng và dụng cụ cắt móng. Đồng thời, cần lựa chọn cơ sở y tế uy tín khi thực hiện truyền máu, xăm hình, xỏ khuyên hoặc các thủ thuật y khoa nhằm đảm bảo an toàn.
• Sử dụng thuốc hợp lý: Chỉ nên dùng thuốc, thảo dược và thực phẩm chức năng theo hướng dẫn của bác sĩ. Việc tự ý sử dụng, lạm dụng hoặc dùng các sản phẩm không rõ nguồn gốc trong thời gian dài có thể làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho gan, gây tổn thương tế bào gan hoặc khiến các bệnh lý gan sẵn có tiến triển nghiêm trọng hơn.
• Khám sức khỏe định kỳ: Thực hiện khám sức khỏe và kiểm tra chức năng gan định kỳ giúp theo dõi tình trạng gan mật, phát hiện sớm những bất thường ngay cả khi bệnh chưa biểu hiện triệu chứng. Những người có nguy cơ cao như mắc viêm gan virus mạn tính, béo phì, đái tháo đường, uống nhiều rượu bia hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh gan nên kiểm tra chức năng gan và siêu âm gan mật theo hướng dẫn của bác sĩ để được theo dõi và điều trị kịp thời.

Các bệnh gan mật thường diễn tiến âm thầm trong giai đoạn đầu nên nhiều người chỉ phát hiện khi bệnh đã tiến triển hoặc xuất hiện biến chứng. Vì vậy, việc trang bị kiến thức về các bệnh gan mật thường gặp, nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường và chủ động thăm khám khi cần thiết có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả điều trị và bảo vệ chức năng gan lâu dài. Đồng thời, duy trì lối sống lành mạnh, tiêm phòng viêm gan, khám sức khỏe định kỳ và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ là những biện pháp giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế các biến chứng nguy hiểm.