Hội chứng gan thận và hướng khắc phục chuẩn khoa học

Hội chứng gan thận là một biến chứng nghiêm trọng của bệnh gan tiến triển, có thể gây tử vong nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Vậy hội chứng gan thận là gì, nguyên nhân gây ra là gì và đâu là hướng điều trị theo y học hiện đại? Cùng tìm hiểu ngay trong bài viết này, từ đó hỗ trợ cải thiện tiên lượng và bảo vệ sức khỏe người bệnh.

Hội chứng gan thận là gì?

Hội chứng gan thận (Hepatorenal syndrome – HRS) là một dạng rối loạn chức năng thận nghiêm trọng xảy ra ở bệnh nhân xơ gan giai đoạn cuối và tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Rối loạn điều hòa tuần hoàn tiến triển dẫn đến co mạch thận rõ rệt, giảm tưới máu thận và suy giảm chức năng thận mặc dù trong mô tả kinh điển không có bệnh lý cấu trúc thận nguyên phát.

Hội chứng gan thận có mấy loại?

Hội chứng gan thận biểu hiện ở 2 dạng hoàn toàn khác biệt dựa trên diễn biến theo thời gian và quỹ đạo chức năng thận.

1. Hội chứng gan thận – tổn thương thận cấp tính

Trước đây tình trạng này được chỉ định là hội chứng gan thận loại 1, biểu hiện cấp tính được phát triển ở bệnh xơ gan mất bù kèm cổ trướng. Chẩn đoán yêu cầu đáp ứng các tiêu chí ICA-AKI kết hợp với những điều sau: xơ gan mất bù; không đáp ứng hoặc đáp ứng một phần với việc truyền albumin trong 2 ngày (1 g/kg mỗi ngày, tối đa 100g); không bị sốc; không tiếp xúc với thuốc gây độc cho thận; và không có bệnh lý cấu trúc thận. Hội chứng gan thận – tổn thương thận cấp tính thường xảy ra sau nhiễm trùng do vi khuẩn, đặc biệt là viêm phúc mạc do vi khuẩn tự phát, xảy ra trong khoảng 30% trường hợp. (1)

2. Hội chứng gan thận không do suy thận cấp

Hội chứng gan thận không do suy thận cấp bao gồm suy giảm chức năng thận không đáp ứng tiêu chí AKI, được phân chia theo thời gian thành 2 thực thể dựa trên thời gian:

• Hội chứng gan thận – bệnh thận cấp tính (HRS-AKD) biểu hiện với tốc độ lọc cầu thận ước tính dưới 60 mL/min/1,73 m² kéo dài dưới 3 tháng, với mức tăng creatinin huyết thanh dưới 50% so với giá trị ngoại trú ban đầu trong vòng 3 tháng.
• Hội chứng gan thận – bệnh thận mạn tính (HRS-CKD) trước đây được gọi là HRS loại 2, được đặc trưng bởi tốc độ lọc cầu thận ước tính dưới 60 mL/min/1,73 m² kéo dài hơn 3 tháng mà không có bệnh lý cấu trúc thận, thường liên quan đến cổ trướng kháng trị và suy giảm chức năng dần dần.

Nguyên nhân và yếu tố khởi phát hội chứng gan thận

Nguyên nhân chính xác của hội chứng gan thận vẫn chưa được biết rõ. Tuy nhiên, hội chứng này xảy ra ở những người mắc bệnh gan giai đoạn nặng, đặc biệt là rối loạn chức năng gan (xơ gan). Dấu hiệu đặc trưng ở những người mắc hội chứng gan thận là sự thu hẹp (co thắt) các mạch máu nuôi thận (co thắt mạch thận), dẫn đến giảm lưu lượng máu đến thận, cuối cùng làm suy giảm chức năng thận.

Nguyên nhân gây co mạch thận vẫn chưa được có kết luận rõ ràng. Các nhà nghiên cứu tin rằng đó là sự tương tác phức tạp của nhiều yếu tố khác nhau như huyết áp cao ở các mạch máu chính của gan (tăng áp tĩnh mạch cửa), bất thường trong các yếu tố vật lý chi phối lưu lượng máu (huyết động học toàn thân), sự hoạt hóa các chất gây co mạch (chất co mạch) và sự ức chế các chất gây giãn mạch (chất giãn mạch).

Một số giả thuyết cho rằng người mắc bệnh cơ tim do xơ gan cũng có thể góp phần vào sự phát triển hội chứng gan thận. Bệnh cơ tim do xơ gan dẫn đến giảm lưu lượng máu ra khỏi tim (suy tim) và giãn nở bất thường của một số động mạch trong cơ thể.

Ở một số người mắc hội chứng gan thận, bác sĩ tìm thấy một số yếu tố thúc đẩy phổ biến nhất là viêm phúc mạc do vi khuẩn tự phát (SBP), mất máu cấp tính từ đường tiêu hóa (chảy máu đường tiêu hóa), huyết áp thấp và nhiễm trùng do bất kỳ nguyên nhân nào.

Dấu hiệu nhận biết hội chứng gan thận

Những người mắc hội chứng gan thận sẽ có nhiều triệu chứng không đặc hiệu, bao gồm mệt mỏi, đau bụng và cảm giác khó chịu toàn thân (mệt mỏi). Người bệnh cũng có các triệu chứng liên quan đến bệnh gan giai đoạn nặng, bao gồm tích tụ dịch trong ổ bụng (cổ trướng), vàng da và vàng mắt (vàng da), lách to và gan to. Suy giảm chức năng não tạm thời (lú lẫn hoặc mất trí nhớ) liên quan đến bệnh não gan.

Hội chứng gan thận loại I có thể tiến triển thành suy thận đe dọa tính mạng chỉ trong vài ngày.

Khi thận mất khả năng lọc các chất thải và dịch dư thừa từ máu sẽ dẫn đến tích tụ trong cơ thể và gây mất cân bằng điện giải, quá tải dịch (phù chân, cổ trướng và khó thở).

Phương pháp chẩn đoán

Vì không có xét nghiệm đơn lẻ nào có thể xác nhận hội chứng gan thận, chẩn đoán cuối cùng sẽ được đưa ra thông qua đánh giá y tế toàn diện. Quá trình này bao gồm:

• Xét nghiệm creatinin huyết thanh – xét nghiệm đo lường chức năng thận ở các bệnh nhân xơ gan và cổ trướng, có thể được cân nhắc cùng với các xét nghiệm khác.
• Khai thác tiền sử bệnh lý đường tiết niệu hoặc thận
• Nhiễm vi khuẩn
• Sốc (sự giảm đột ngột lượng máu chảy qua cơ thể)
• Điều trị gần đây bằng một số loại thuốc ảnh hưởng đến chức năng thận, hay còn gọi là thuốc gây độc cho thận.
• Xét nghiệm nước tiểu ở những bệnh nhân tổn thương thận cấp tính, hầu như không có bằng chứng về tình trạng viêm hoặc tổn thương cấp tính đối với các tế bào thận.

Chẩn đoán hội chứng gan thận được đưa ra dựa trên đánh giá lâm sàng kỹ lưỡng, bệnh sử chi tiết của bệnh nhân và nhiều xét nghiệm chuyên khoa. Một số các tiêu chí để chẩn đoán hội chứng gan thận bao gồm:

• Suy gan giai đoạn nặng kèm tăng áp lực tĩnh mạch cửa
• Nồng độ creatinin (một loại axit hữu cơ) cao
• Không có các nguyên nhân khác gây suy thận như nhiễm trùng do vi khuẩn, sốc và sử dụng thuốc gây độc cho thận
• Chức năng thận không cải thiện khi ngừng thuốc lợi tiểu và tăng lượng albumin trong huyết tương (một loại protein do gan sản xuất, có nồng độ thấp ở bệnh nhân mắc bệnh gan)
• Không có protein niệu đáng kể và không có bằng chứng về bệnh lý đường tiết niệu (bệnh lý niệu quản) hoặc bệnh lý nhu mô thận.

Phương pháp điều trị hội chứng gan thận

Mục đích đầu tiên khi xem xét điều trị hội chứng gan thận cấp là cải thiện chức năng gan và ngăn ngừa tổn thương thận. Đầu tiên là ngừng sử dụng một số loại thuốc nhất định, chẳng hạn như thuốc lợi tiểu và các loại thuốc gây hại thận.

Các phương pháp điều trị có thể bao gồm:

1. Truyền albumin và thuốc co mạch

Albumin là một loại protein huyết tương lớn không thể đi qua thành mạch máu, giúp hút dịch từ không gian ngoại bào vào máu. Albumin thường được kết hợp cùng với terlipressin – thuốc gây co mạch. Sự kết hợp này nhằm điều trị rối loạn điện giải và hỗ trợ lưu lượng máu đến thận.

Người mắc hội chứng gan thận đang được truyền albumin và theo dõi các chỉ số khác.

2. Đặt TIPS và lọc máu

TIPS (Transjugular Intrahepatic Portosystemic Shunt) là thủ thuật tạo đường thông cửa – chủ trong gan qua đường tĩnh mạch cảnh, giúp giảm áp lực tĩnh mạch cửa. Nhờ cải thiện huyết động tuần hoàn, TIPS có thể góp phần tăng tưới máu thận và cải thiện chức năng thận ở một số bệnh nhân xơ gan. Tuy nhiên, không phải bệnh nhân nào cũng phù hợp với phương pháp này.
Liệu pháp lọc máu phương pháp điều trị này loại bỏ chất thải, muối và nước dư thừa ra khỏi cơ thể, đồng thời thực hiện các chức năng khác thường được thực hiện bởi thận khỏe mạnh. Ở những người bị suy thận nặng, lọc máu có thể được sử dụng như một phương pháp tạm thời trước khi ghép gan.

3. Ghép gan

Phương pháp điều trị duy nhất có thể chữa khỏi hội chứng gan thận là ghép gan, giúp khắc phục cả bệnh gan và suy giảm chức năng thận đi kèm. Ngay cả sau khi ghép gan thành công, những bệnh nhân đã mắc hội chứng gan thận trước đó có thể không phục hồi hoàn toàn chức năng thận. Một tỷ lệ nhỏ có thể bị tổn thương vĩnh viễn, cần phải chạy thận nhân tạo.

Những người không hồi phục có thể cần ghép thận cùng với ghép gan. Tuy nhiên, do số lượng người hiến tạng hạn chế và danh sách chờ đợi dài, ghép gan không phải lúc nào cũng khả thi.

Hội chứng gan thận có nguy hiểm không, sống được bao lâu?

Hội chứng gan thận rất nguy hiểm, đây là biến chứng nặng thường gặp ở người mắc bệnh gan tiến triển, đặc biệt là xơ gan mất bù. Tình trạng này khiến chức năng thận suy giảm nhanh chóng, nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể tiến triển thành suy thận nặng, đe dọa tính mạng.

Các nghiên cứu cho thấy 60% người mắc hội chứng gan thận và được ghép gan vẫn sống sót sau ba năm. Thận của hầu hết mọi người bắt đầu hoạt động trở lại, nhưng một số người có thể cần lọc máu thường xuyên. (2)

Tuổi thọ của người bệnh cũng phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe. Tỷ lệ sống trung bình đối với những người mắc hội chứng gan thận khởi phát cấp tính mà không được ghép gan là hai tuần. Với hội chứng gan thận mạn tính, tỷ lệ sống trung bình mà không được ghép gan là từ ba đến sáu tháng.

Cách phòng ngừa hội chứng gan thận

Hội chứng gan thận thường xuất hiện ở người mắc bệnh gan tiến triển đến giai đoạn nặng. Để giảm nguy cơ gặp biến chứng nghiêm trọng này, người bệnh cần kiểm soát tốt các bệnh lý gan nền, phòng ngừa nhiễm trùng, hạn chế các yếu tố gây tổn thương thận và theo dõi chức năng gan thận định kỳ.

• Điều trị bệnh gan theo hướng dẫn: Người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị viêm gan virus, bệnh gan do rượu… và tái khám đúng lịch nhằm giúp phát hiện sớm dấu hiệu xơ gan mất bù.
• Hạn chế rượu bia: Người mắc bệnh gan nên tránh uống rượu bia nhằm hạn chế tổn thương gan tiến triển.

Từ bỏ thói quen uống bia rượu có thể giúp ích cho quá trình điều trị và theo dõi hội chứng gan thận.

• Phòng ngừa và điều trị nhiễm trùng sớm: Các dấu hiệu như sốt, đau bụng, thay đổi ý thức hoặc các dấu hiệu nhiễm trùng xuất hiện đột ngột, người bệnh cần đi khám kịp thời. Nhiễm trùng, đặc biệt là viêm phúc mạc nhiễm khuẩn tự phát ở người xơ gan có cổ trướng, có thể thúc đẩy suy thận cấp.
• Tránh thuốc có nguy cơ gây tổn thương thận: Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc khi không có chỉ định của bác sĩ, đặc biệt là các thuốc chống viêm không steroid (NSAID) như ibuprofen, naproxen; không tự điều chỉnh thuốc lợi tiểu hoặc thuốc huyết áp. Mọi thay đổi cần được bác sĩ hướng dẫn.
• Theo dõi chức năng gan và thận: Theo dõi nồng độ creatinine máu, điện giải, lượng nước tiểu và các chỉ số gan theo chỉ định. Người có cổ trướng cần tuân thủ hướng dẫn về lượng muối, dịch và thuốc điều trị.

Xem thêm: Uống gì tốt cho thận và gan? Gợi ý 7 thức uống nên dùng

Như vậy, hội chứng gan thận có thể tiến triển và đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời. Vì vậy, người bệnh cần kiểm soát tốt bệnh gan nền, nhận biết sớm dấu hiệu bất thường, xây dựng lối khoa khoa học, áp dụng các biện pháp phòng ngừa nhiễm trùng và theo dõi chức năng gan thận định kỳ là những yếu tố quan trọng giúp cải thiện tiên lượng.